Laminitis bij paarden: wat is het, hoe ontstaat het en wat kun je eraan doen?

• 90% van alle laminitisgevallen heeft een hormonale oorzaak — niet alleen ruw gras.
• Insulinedisregulatie (ID) is de belangrijkste risicofactor bij makkelijke eters en ponyrassen.
• Laminitis komt net zo vaak voor als koliek: 1 op de 10 paarden per jaar.
• Preventie werkt van binnenuit: voeding, beweging en — nieuw — essentiële oliën.
• Spring en herfst zijn de gevaarlijkste seizoenen door hoge fructaanpieken in gras.

Wat is laminitis bij paarden?

Laminitis is een ernstige en pijnlijke aandoening van de hoef. Het is een ontsteking van de lamellen — het zachte bindweefsel dat de hoefwand verbindt met het bot binnenin. Als dit weefsel beschadigd raakt, verliest de hoef zijn structurele stevigheid. Het gevolg? Intense pijn, kreupelheid en in ernstige gevallen een rotatie of wegzakking van het hoefbeen.

Laminitis staat bij paardenhouders terecht bekend als een van de meest gevreesde aandoeningen — en terecht. Maar wat veel mensen niet weten, is dat het in 90% van de gevallen geen ‘plotse ongeluk’ is, maar een gevolg van een onderliggende stofwisselingsstoornis die al veel langer aanwezig is.

Hoe vaak komt laminitis voor?

Laminitis is geen zeldzame aandoening. Integendeel.

Een grootschalige Britse studie (CARE Study, Royal Veterinary College) die meer dan 1.000 paarden en pony’s volgde, toonde aan:

• 1 op de 10 paarden of pony’s krijgt elk jaar laminitis
• Laminitis is even veelvoorkomend als koliek
• Meer dan 50% van de gevallen wordt nooit door een dierenarts gediagnosticeerd — de werkelijke prevalentie ligt dus hoogstwaarschijnlijk nog hoger

De meest voorkomende tekenen bij aangetaste paarden:

Wat veroorzaakt laminitis? De rol van insulinedisregulatie

Zoals al vermeld, heeft 90% van alle laminitisgevallen een hormonale oorzaak. Dit type heet endocrinopatische laminitis en is direct gerelateerd aan een verstoring van de insulinehuishouding — insulinedisregulatie (ID).

Insuline is een essentieel hormoon dat normaal zorgt voor:

• Het reguleren van de bloedsuikerspiegel
• De opslag van energie in weefsels
• De opbouw van eiwitten
• Het reguleren van vetmetabolisme

Bij paarden met ID werkt dit systeem niet goed meer. Het gevolg is dat insuline chronisch te hoog blijft in het bloed — een toestand die hyperinsulinaemie heet. Wetenschappelijk onderzoek toont steeds opnieuw aan dat deze chronisch hoge insulinespiegels de lamellen in de hoef beschadigen. Hoe precies? Via verstoringen in celsignalering, vaatwerking en metabole processen — een cascade die uiteindelijk leidt tot een laminitisaanval.nitic episode.

Welke paarden lopen het meeste risico op insulinedisregulatie?

ID ontwikkelt zich het vaakst bij paarden die van nature ‘makkelijke eters’ zijn: dieren die snel op gewicht komen of op gewicht blijven, zelfs met weinig voer. Denk aan:

• Ponyras sen (Welsh, Shetland, Connemara…)
• Koudbloedrassen
• Bepaalde warmbloedrassen

Maar ook genetische aanleg, onvoldoende beweging, overgewicht of bijkomende aandoeningen zoals PPID (ziekte van Cushing) kunnen ID in de hand werken.ncurrent conditions such as PPID (Equine Cushing’s Disease) can all contribute to or worsen ID.

Waarom zijn lente en herfst de gevaarlijkste seizoenen voor laminitis?

Gras slaat suikers op in de vorm van fructanen. Op warme, zonnige dagen stijgt het fructaangehalte in gras. Normaal gebruikt de plant die suikers ’s nachts voor groei — maar als de nachten koud zijn, daalt de temperatuur te ver voor plantgroei. De suikers kunnen dus niet worden afgebroken en stapelen op.

Een paard met ID dat ’s ochtends vroeg de weide op mag na zo’n koude nacht, kan een enorme insulinepiek krijgen. En precies die piek is wat een acute laminitisaanval kan uitlokken.

De veiligste turnout? Vroeg in de ochtend, wanneer fructaangehaltes het laagst zijn — maar voor paarden met gekende ID geldt: weide vermijden tijdens risicoseizoenen.

Hoe beheer je een paard met insulinedisregulatie?

Stap 1: Stel de juiste diagnose

Verdenk je ID bij je paard? Laat niet alleen een basisbloedafname doen. Veel paarden met ID tonen alleen afwijkende insulinespiegels na stimulatie met glucose. Een dynamische orale glucosetest geeft een betrouwbaarder beeld. Bespreek dit met je dierenarts.

Stap 2: Voer slim

Voor risicopaarden zonder gediagnosticeerde ID:

• Laat hooi testen op suikergehalte — dit varieert sterk per partij
• Beperk voeding met hoog NSK-gehalte (liefst < 15% NSK)
• Geef kleine, frequente porties
• Wees voorzichtig met eiwitrijke supplementen: aminozuren kunnen ook insuline stimuleren

Voor paarden met gediagnosticeerde ID of laminitis:

• Gebruik hooi met laag suikergehalte (< 10% WSC), bevestigd via analyse
• Kies voor geconcentreerde voeding met laag NSK-gehalte (< 10%) en hoog vezelgehalte — vermijd granen
• Streef naar < 0,1 g NSK per kg lichaamsgewicht per maaltijd
• Voeg een vitaminen-mineralenbalancer toe als het paard enkel hooi krijgt

Stap 3: Beheer de weide

• Vermijd turnout na koude lente- of herfstnachten
• Gebruik een graasmasker om de inname te beperken
• Geef hooi vóór het de weide in gaat
• Bij gediagnosticeerde ID of laminitis: volledige weidevermijding en gebruik van een droge uitloop

Stap 4: Stimuleer dagelijkse beweging

• Regelmatige, lichte beweging verbetert de insulinegevoeligheid
• Enkel turnout is vaak niet voldoende — overweeg longeren, rijden of longeerwerk
• Pas de belasting aan op het comfort en de hoefgezondheid van het paard

Stap 5: Ondersteun de stofwisseling van binnenuit

Hier brengt recent wetenschappelijk onderzoek een veelbelovende nieuwe piste. Een placebogecontroleerde studie bij paarden toonde aan dat een specifiek mengsel van essentiële oliën — oraal toegediend gedurende 6 weken — de insulinegevoeligheid verbeterde bij paarden met ernstige ID. Dit zonder aanpassingen in voeding of management.

Bovendien verschoven specifieke bloedmarkers in gunstige richting: metabolieten gerelateerd aan energie- en aminozuurmetabolisme, primaire galzuurwerking en ontstekingsprocessen verbeterden significant. Dit suggereert dat essentiële oliën de stofwisselingsdynamiek op cellulair niveau gunstig beïnvloeden.

Dit is een nieuwe, veelbelovende aanpak: geen symptoombestrijding, maar werken aan de onderliggende oorzaak.

Veelgestelde vragen over laminitis bij paarden (FAQ)

Wat zijn de eerste tekenen van laminitis?

De vroegste tekenen zijn vaak subtiel: een korte, stijve gang, onwil om te draaien, verhoogde warmte in de hoeven of het verschuiven van gewicht van de voorbenen naar de achterbenen. Een paard dat liever stil staat dan beweegt, verdient altijd extra aandacht.

Kan laminitis bij een paard genezen?

Milde gevallen kunnen goed herstellen met de juiste behandeling en aanpassing van management. Bij ernstige of terugkerende laminitis — zeker als er rotatie van het hoefbeen is opgetreden — is de prognose voorzichtiger en is levenslang management noodzakelijk.

Is laminitis hetzelfde als hoefbeenrotatie?

Nee. Laminitis is de ontsteking van de lamellen in de hoef. Hoefbeenrotatie is een mogelijk gevolg van ernstige of onbehandelde laminitis, waarbij het hoefbeen zijn normale positie verliest.

Welke rassen zijn het meest vatbaar voor laminitis?

Pony’s (Welsh, Shetland, Connemara), koudbloedrassen en bepaalde warmbloedrassen lopen meer risico, omdat ze genetisch gevoeliger zijn voor insulinedisregulatie. Maar ook paarden van andere rassen kunnen laminitis krijgen, zeker bij overgewicht of onderliggende aandoeningen zoals PPID.

Mag een paard met laminitis nog de weide op?

Bij een actieve laminitisaanval: absoluut niet. Bij risicopaarden of paarden met gediagnosticeerde ID: sterk beperken of volledig vermijden van weidegras, zeker in lente en herfst. Gebruik een droge uitloop of een graasmasker als alternatief.

Kunnen supplementen laminitis voorkomen?

Supplementen zijn geen vervanging voor een goed management, maar kunnen ondersteunen. Recent onderzoek toont aan dat specifieke essentiële oliën de insulinegevoeligheid kunnen verbeteren bij paarden met ID. Bespreek supplementgebruik altijd met je dierenarts, zeker in combinatie met medicatie.

Referenties:

1. Pollard et al. (2018). Incidence and clinical signs of owner-reported equine laminitis in a cohort of horses and ponies in Great Britain. Equine Veterinary Journal.

2. Loos et al. (2024). Essential oil supplementation improves insulin sensitivity and modulates plasma metabolome of hyperinsulinemic horses. Frontiers in Veterinary Science, 11, Article 1444581.